Ngày đang ngắn lại
Trong năm mươi năm, Trái Đất quay chậm dần và loài người phải thêm giây nhuận để bắt kịp. Từ 2020, chiều hướng đảo ngược: hành tinh quay nhanh hơn đồng hồ nguyên tử, và lần đầu tiên chúng ta có thể phải trừ đi một giây.
Một ngày dài 86.400 giây. Đó là định nghĩa của lịch, không phải của Trái Đất. Từ 1967, giây được định nghĩa bằng dao động của nguyên tử caesium-133, và đồng hồ nguyên tử không quan tâm hành tinh quay nhanh hay chậm. Vòng quay thật của Trái Đất thì có quan tâm: ma sát thủy triều do Mặt Trăng gây ra đã kéo nó chậm lại khoảng 1,8 mili giây mỗi thế kỷ, đều đặn suốt thời gian địa chất.
Để giữ hai thứ đó đi cùng nhau, năm 1972 thế giới dựng ra giây nhuận. Khi độ lệch giữa giờ nguyên tử và vòng quay thật vượt quá 0,9 giây, Cơ quan Quốc tế về Vòng quay Trái Đất chèn thêm một giây vào cuối tháng Sáu hoặc cuối tháng Chạp. Từ đó tới nay đã có 27 giây nhuận, tất cả đều là cộng. Lần gần nhất là 31.12.2016.
Rồi chuỗi đó dừng lại. Gần một thập kỷ trôi qua không có giây nhuận nào, không phải vì hệ thống bị bỏ, mà vì Trái Đất bắt đầu quay nhanh hơn.
Chúng ta không đo thời gian nữa. Chúng ta đo độ lệch giữa hai cách đo thời gian.
Vì sao hành tinh tăng tốc
Vòng quay Trái Đất không phải một chuyển động trơn. Lõi lỏng trao đổi mô men động lượng với lớp phủ, khí quyển đổi hướng theo mùa, băng tan làm khối lượng dịch từ cực về xích đạo. Mỗi thứ kéo tốc độ quay đi vài phần mười mili giây.
Xu hướng tăng tốc từ 2020 nhiều khả năng đến từ lõi. Nhưng băng tan ở Greenland và Nam Cực lại đẩy theo hướng ngược lại, làm hành tinh chậm bớt, và vì thế trì hoãn cái ngày ta phải trừ đi một giây. Khí hậu đang can thiệp vào cách chúng ta đánh số giờ.
Nguồn: IERS, chuỗi finals2000A (Bulletin A), cột LOD, chỉ lấy các hàng UT1 đã chốt. Trung bình cộng theo năm dương lịch, làm tròn tới 0,01 ms. Dữ liệu tải ngày 07.08.2026; năm 2026 chưa đủ nên không vẽ.
Đầu thập niên 70, mỗi ngày dài hơn 86.400 giây khoảng ba mili giây. Độ lệch tích lại nhanh, nên gần như năm nào cũng phải chèn một giây nhuận.
Ba mươi năm sau, phần dư rút xuống còn hơn một phần tư mili giây mỗi ngày. Lúc đó nhiều người tưởng giây nhuận sắp thành chuyện của quá khứ.
Rồi hành tinh chậm lại lần nữa. Suốt thập niên 2010 phần dư leo ngược lên gần một mili giây rưỡi, và giây nhuận thứ 27 được chèn vào ngày 31.12.2016. Cho tới nay đó vẫn là giây nhuận cuối cùng.
Sáu năm sau, đường cong xuyên qua số 0. Từ 2020 trung bình năm đã nằm dưới 86.400 giây, và 05.07.2024 là ngày ngắn nhất từng đo được — hụt 1,66 mili giây.
Năm 2022, Hội nghị Cân đo Quốc tế bỏ phiếu chấm dứt giây nhuận. Nghị quyết cho phép độ lệch giữa giờ nguyên tử và vòng quay Trái Đất lớn dần, và hạn chót để đưa ra cơ chế thay thế là năm 2035. Lý do thực dụng: hạ tầng máy tính xử lý giây nhuận rất tệ. Reddit sập năm 2012 vì nó. Qantas phải làm thủ tục bay bằng tay.
Nhưng trước 2035 vẫn còn một khả năng chưa từng xảy ra. Nếu Trái Đất giữ nhịp nhanh hiện tại, thế giới sẽ phải trừ đi một giây, khoảng cuối thập niên này. Không hệ điều hành lớn nào từng chạy thử tình huống 23:59:58 nhảy thẳng sang 00:00:00.
Đó là điều lạ nhất của câu chuyện. Chúng ta đã đo hành tinh chính xác đến mức không còn dùng nó làm chuẩn, và giờ phải viết phần mềm để xử lý việc nó không chịu quay đúng như tài liệu.